Номи кӯдакро дар хона интихоб мекунанд. Гоҳе онро ба ёди модаркалон мегузоранд, гоҳе падару модар дар маънои як калима орзуи худро барои ояндаи фарзанд меёбанд. Сипас ин ном ба дафтари сабти давлатӣ ворид мешавад. Лаҳзае, ки корманд пеш аз тасдиқи сабт аз волидон хоҳиш мекунад номи фарзандашонро бори дигар бихонанд, зоҳиран бисёр одист. Вале ҳамин таваҷҷуҳи кӯтоҳ метавонад кӯдакро баъди бист ё сӣ сол аз давутози ислоҳи як ҳарф эмин дорад. Дар кори мо чунин мешавад, ки самари як дақиқаи бодиққатиро инсоне мебинад, ки имрӯз ҳанӯз хонда наметавонад.
Ҳар гоҳ дар бораи суханони хотимавии савганди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон - «ба халқ содиқона хидмат менамоям» - меандешам, пеши назарам чунин лаҳзаҳо меоянд. Аз минбари давлат вожаи «халқ» тамоми мардуми кишварро фаро мегирад. Дар утоқи қабули шаҳрвандон бошад, халқ барои мо ҳамон нафарест, ки ҳоло рӯ ба рӯямон нишастааст ва мунтазир аст суханашро бишнавем. Шояд ӯ падарест, ки барои сабти таваллуди фарзанд омадааст. Шояд занест, ки пас аз чандин сол барои дарёфти сабти никоҳи падару модараш роҳнамоӣ мехоҳад. Барои ҳар кадоми онҳо муносибати давлат дар ҳамон рӯз аз тарзи истиқбол, як саволи бамаврид ва ҷавоби равшани корманд оғоз меёбад.
16 ноябри соли 1994, пас аз қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва баргузории интихоботи президентӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Иҷлосияи бисту якуми Шӯрои Олӣ савганд ёд карданд. Барои дарки вазни он савганд бояд рӯзгори мардумро дар ҳамон солҳо пеши назар овард. Ҷанги шаҳрвандӣ оилаҳоро аз ҳам ҷудо карда буд. Касе аз падар хабар меҷуст, касе роҳи бозгашт ба зодгоҳро мепурсид, модаре намедонист фарзандаш соли хониши навро дар кадом мактаб оғоз мекунад. Дар чунин шароит сухан аз ҳифзи сарзамин барои мардум маънои хонаи обод, роҳи бехатар ва имкони дубора паҳлуи ҳам зиндагӣ карданро дошт. Масъулияте, ки Сарвари давлат дар назди халқ пазируфтанд, ба тақдири ҳамин одамон пайванд дошт.
Талошҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати идомаи музокироти байни тоҷикон ва расидан ба сулҳу ризоияти миллӣ ба он аҳд мазмуни амалӣ бахшиданд. 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Дар таърихи давлат рӯзи имзои санад сабт шудааст. Дар хотираи ҳар хонадон сулҳ метавонад санаи худро дошта бошад: рӯзе, ки дари хонаи дер боз баста боз шуд, хешовандон сари як дастархон нишастанд ё кӯдак баъди танаффуси тӯлонӣ ба синф даромад. Вақте ҳар ду паҳлуи ин воқеаро якҷо мебинем, беҳтар мефаҳмем, ки чаро мардум сулҳро азиз медонанд ва хизмат дар роҳи пойдории онро қадр мекунанд.
Дар моддаи 67 Конститутсия, ки матни савганди Президентро дар бар мегирад, ҳимояи қонун, таъмини ҳуқуқу озодиҳо ва эҳтироми шарафи шаҳрвандон дар пайванди ҳам омадаанд. Барои корманде, ки ҳар рӯз одамонро қабул мекунад, калимаи «шараф» маънои бисёр мушаххас дорад. Шахс метавонад санади лозимаашро ба даст орад, вале агар ҳангоми қабул бо ӯ дағалона сухан гуфта бошанд ё масъалаи оилавиашро дар ҳузури дигарон бо овози баланд пурсида бошанд, аз он дидор хотираи нохуш мебарад. Баъзан баррасии муроҷиат, баръакс, вақт мехоҳад. Агар сабабашро ба одам фаҳмонанд ва ӯ донад, ки барои қадами оянда ба кӣ муроҷиат кунад, интизорӣ барояш сабуктар мегардад. Одам тарзи муносибатро дар хотир нигоҳ медорад, хусусан дар рӯзе, ки барои ҳалли мушкили худ ба ёрии мо ниёз дошт.
Хусусияти кори бахши сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ дар он аст, ки мардум дар лаҳзаҳои аз ҳам хеле фарқкунандаи умр ба ин ҷо меоянд. Ҷуфти ҷавоне рӯзи бақайдгирии никоҳашро бо шодӣ интизор аст. Чанд қадам дуртар шояд нафаре нишаста бошад, ки барои сабти вафоти шахси наздик омадааст ва ба забон овардани номи ӯ ҳанӯз барояш душвор аст. Ҳуҷҷатҳои ҳар ду муроҷиаткунанда санҷиши дақиқ мехоҳанд.
Вале корманди соҳибтаҷриба мефаҳмад, ки бо яке шодиро шарик шудан ва ба дигаре фурсат додан лозим аст, то нафасашро рост кунад ва баъд ба савол ҷавоб диҳад. Дар чунин лаҳза эҳтиром гоҳе дар як табрики самимӣ ифода меёбад ва гоҳе дар сукути кӯтоҳе, ки касро аз посухи шитобкорона озод мекунад.
Ба назари ман, хидмати хуб аз дуруст шунидани саволи шаҳрванд оғоз меёбад. Масалан, шахси солхӯрдае метавонад бигӯяд, ки ба ӯ «як коғаз аз бойгонӣ» лозим аст. Аз ҳамин ҷумла ҳанӯз маълум нест, ки ӯ шаҳодатномаи гумшударо дубора гирифтан мехоҳад, дар ҳуҷҷатҳояш фарқе пайдо кардааст ё танҳо намедонад ҷустуҷӯро аз куҷо сар кунад. Як саволи ором — «Ин ҳуҷҷатро барои кадом кор талаб кардаанд?» - метавонад мақсади аслии муроҷиатро равшан созад. Агар мо пеш аз шунидани ҷавоб ӯро ба назди идораи дигар фиристем, эҳтимол дорад як рӯзи ӯ беҳуда гузарад. Барои мо ин яке аз чандин муроҷиати рӯз аст. Барои он шахс шояд тамоми кори ҳамон рӯз аз ҳалли ҳамин масъала вобаста бошад.
Дар фаъолияти мақомоти САҲШ дақиқӣ як шакли ғамхорист. Як рақами сана ё як ҳарфи насаб баъзан баъди солҳои зиёд, ҳангоми муқоисаи ду ҳуҷҷат, аҳаммияти ҳалкунанда пайдо мекунад. Касе, ки сабтро бори дигар месанҷад, пешакӣ заҳмати инсони дигарро сабук мегардонад. Ба кори бойгонӣ низ аз ҳамин дидгоҳ нигоҳ кардан лозим аст. Дар паси ҳар сабти кӯҳна як воқеаи зиндагии оилае меистад. Шояд рӯзе наберае барои тасдиқи пайванди хешутаборӣ ба маълумоте ниёз пайдо кунад, ки даҳсолаҳо пеш корманде бо хатти хоно ва диққати тамом сабт кардааст. Он ду нафар ҳеҷ гоҳ бо ҳам вонахӯрдаанд, аммо масъулиятшиносии яке кори дигареро осон мекунад. Ин аст арзиши хидмате, ки аз доираи як рӯзи корӣ берун меравад.
Ҳифзи маълумоти шахсӣ низ ҷузъи фарҳанги хидмат ба мардум аст. Шаҳрванд маълумоти марбут ба таваллуд, никоҳ ё вазъи оилавиашро барои анҷоми амали муайяни ҳуқуқӣ пешниҳод мекунад. Аз лаҳзаи қабул корманд барои муносибати боэҳтиёт ба он маълумот масъул аст. Гоҳе барои эҳтироми ҳаёти шахсии муроҷиаткунанда тадбири бисёр сода кифоя мебошад: санадро пеши назари нафари бегона боз нагузоштан, сабаби муроҷиатро дар толори серодам напурсидан ё барои суҳбат ҷойи муносиб интихоб кардан. Ин ҷузъиётро шояд худи шаҳрванд ба забон наорад. Вале вақте мебинад, ки корманд пеш аз пурсидани саволи ҳассос ба шароити ӯ аҳаммият дод, бо боварии бештар матлабашро баён мекунад.
Албатта, хидмат ба халқ ҳамеша бо ҷавоби мусбат анҷом намеёбад. Мумкин аст ҳуҷҷате намерасад, маълумот ба санҷиш ниёз дорад ё ҳалли масъала ба салоҳияти мақоми дигар тааллуқ мегирад. Дар чунин ҳолатҳо сифати кори корманд бештар аён мешавад. Шахс бояд бо фаҳмиши равшан аз қабул барояд: сабаби монеа дар чист, барои идомаи кор чӣ лозим аст ва ба куҷо бояд муроҷиат кунад. Агар санади иловагӣ зарур бошад, фаҳмондани он ки санад кадом ҳолатро тасдиқ мекунад, ба шаҳрванд кумак мерасонад, то бори дигар бо ҳуҷҷати номувофиқ наояд. Маънои эҳтиром ба қонун ҳам ҳамин аст, ки талаботи он барои одам фаҳмо бошад ва корманд тавонад сабаби амали худро бо забони равон шарҳ диҳад.
Дар вазифаи мудири бахш масъулияти дигареро низ муҳим медонам. Агар чандин нафар пайи ҳам як эълонро хонда, боз ҳамон саволро диҳанд, эҳтимол матни эълон такмил мехоҳад. Агар дар як банди ариза пайваста иштибоҳи монанд такрор шавад, мумкин аст намунаи дуруст пур кардани он аз чанд шарҳи шифоҳӣ бештар кумак кунад. Ба чунин ҷузъиёт бояд аз нигоҳи шахсе нигарист, ки бори нахуст ба муассиса омадааст. Истилоҳе, ки барои мутахассис аз баски ҳамарӯза истифода мешавад равшан метобад, барои муроҷиаткунанда метавонад тамоман нав бошад. Қобилияти ба забони сода фаҳмондани талаботи дақиқи ҳуқуқӣ аз нишонаҳои дониши касбии корманд аст.
Ин муносибат бо густариши хизматрасониҳои электронӣ боз ҳам муҳимтар мешавад. Барои падару модари ҷавоне, ки кӯдаки навзод доранд, пешакӣ дастрас кардани маълумоти зарурӣ метавонад як рафтуомадро кам кунад. Барои шахси солхӯрда қадами душвор шояд аз пайдо кардани тугмаи лозим дар экрани телефон оғоз шавад. Корманд метавонад саросема дастгоҳро аз дасти ӯ гирифта, амалро худаш анҷом диҳад.
Вале агар вақт ҷудо кунад, тартибро нишон диҳад ва бигузорад худи шахс қадами навбатиро иҷро намояд, фоидааш бештар аст. Инсон ҳам масъалаи имрӯзаашро ҳал мекунад ва ҳам барои дафъаи дигар худро мустақилтар эҳсос менамояд. Навоварӣ вақте барои мардум арзиш пайдо мекунад, ки истифодаи он барояшон воқеан осон гардад.
Савганди Президент аз лиҳози ҳуқуқӣ аҳдест, ки Сарвари давлат дар назди халқ ба зимма мегирад. Барои мо, кормандони соҳаи адлия, мазмуни он саволеро ба миён мегузорад, ки ба вазифаи худамон дахл дорад: имрӯз аз ваколате, ки давлат ба мо додааст, барои осон кардани кори мардум чӣ гуна истифода бурдем? Ҷавоб дар рафтори ҳаррӯзаи мост. Оё шахси камтаҷриба тавонист саволашро бе хиҷолат пурсад? Оё иштибоҳи ҳуҷҷат пеш аз супоридан ошкор гардид? Оё касе, ки бо дили вазнин вориди утоқ шуд, аз беэътиноии мо бори дигар озурда нагашт? Ин саволҳо ба ҳар корманд имкон медиҳанд, ки рӯзи кориашро аз нигоҳи одамоне бинад, ки имрӯз ба ӯ рӯ оварданд.
Дар Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мо ба хизматҳои таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳифзи давлатдории миллӣ, барқарории сулҳ ва фароҳам овардани шароити зиндагии осоишта арҷ мегузорем. Барои ман, ҳамчун масъули як бахши САҲШ, ин рӯз ба ҳамон лаҳзаи аввали мақола низ пайванд дорад. Падар ё модар номи кӯдакро бори охир мехонад, шаҳодатномаро мегирад ва ба хона мебарад. Солҳо мегузаранд. Кӯдак ба воя мерасад ва рӯзе нахустин ҳуҷҷаташро худаш ба даст мегирад. Мо шояд номи ӯро дигар дар хотир надошта бошем. Аммо агар ӯ дар он варақ номи худро саҳеҳ бихонад ва кораш бе саргардонӣ анҷом ёбад, пас хидмати имрӯзаи мо ба фардои ӯ расидааст. Барои ман ҳамин аст маънои ба халқ содиқона хидмат кардан.
Султонзода Зебониссо Рӯшан,
Мудири бахши сабти асноди ҳолати шаҳрвандии ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе