Дар савганди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон чанд калимае ҳаст, ки маънои Рӯзи Президентро равшан ифода мекунад: «ба халқ содиқона хидмат менамоям». Ин суханон мақоми олии давлатиро бо зиндагии ҳар як шаҳрванд мепайванданд. Мардум самари давлатдориро дар рӯзгори худ эҳсос мекунанд. Оилае, ки пас аз солҳои дурӣ ба зодгоҳаш бармегардад, падару модаре, ки фарзандашонро бо дили пур ба мактаб гусел мекунанд, шаҳрвандие, ки барои барқарор кардани ҳаққи худ ба мақоми давлатӣ муроҷиат мекунад, ҳар кадом ба таҷрибаи худ қадри сулҳ, қонун ва давлати соҳибихтиёрро дармеёбанд.
Таҷлили 16 ноябр барои мардуми Тоҷикистон аз ҳамин ҷиҳат маънои хос дорад. Дар ин рӯз мо ба хизматҳои таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон арҷ мегузорем ва роҳи тайкардаи давлату миллати худро ба ёд меорем. Барои насле, ки солҳои муқовимати шаҳрвандиро аз сар гузаронидааст, ин роҳ бо тақдири наздикон, ранҷи ҷудоӣ ва шодии бозгашт ба зиндагии осоишта пайванд дорад. Барои ҷавононе, ки дар Тоҷикистони соҳибистиқлол ба воя расидаанд, шинохти он солҳо имконият медиҳад, ки ба осоиши имрӯз аз назари падару модари худ низ бингаранд.
Интихоби 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президент асоси таърихӣ ва ҳуқуқӣ дорад. 6 ноябри соли 1994 мардуми Тоҷикистон тариқи раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияи кишварро қабул карданд. Ҳамон рӯз интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ баргузор гардид. Даҳ рӯз баъд, 16 ноябр, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Иҷлосияи бисту якуми Шӯрои Олӣ савганд ёд карданд. Бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 майи соли 2016, №1320 ин сана ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» ворид гардид. Ҳамин тавр, дар тақвими миллии мо рӯзе ҷой гирифт, ки бо қабули масъулият дар назди халқ алоқаманд аст.
Миёни ду рӯйдоди моҳи ноябри соли 1994 робитаи амиқ вуҷуд дорад. Бо қабули Конститутсия мардум асосҳои давлатдориеро муайян карданд, ки мехостанд дар шароити истиқлол бунёд намоянд. Бо ёд кардани савганд Сарвари давлат дар назди халқ уҳдадор шуданд, ки ба ин ирода содиқ бимонанд. Моддаи 6 Конститутсия халқро баёнгари соҳибихтиёрӣ ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ эътироф мекунад. Мувофиқи моддаи 64, Президент ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлоли миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзӣ, инчунин пойдории давлат мебошад. Аз пайванди ин ду меъёр яке аз андешаҳои бунёдии давлатдории мо бармеояд: халқ ба ҳокимияти давлатӣ асос мегузорад ва Сарвари давлат барои ҳифзи ҳуқуқи мардуму пойдории давлати онҳо масъулият мепазирад.
Барои дарки вазни ин масъулият бояд ба рӯзҳое назар афканд, ки худи имкони идомаи зиндагии муштарак зери хатар қарор дошт. Дар оғози солҳои навадуми асри гузашта истиқлоли нав бадастомадаи Тоҷикистон ба озмоиши сангин рӯ ба рӯ шуд. Ҷанги шаҳрвандӣ ба хонаводаҳо талафот овард, одамони зиёдеро аз зодгоҳ дур кард ва миёни ҳамватанон нобоварӣ ба вуҷуд овард. Дар чунин шароит барқарор намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ба ҳам овардани ҷомеа аз якдигар вобаста буданд. Мардум ба давлате ниёз доштанд, ки амнияти онҳоро таъмин кунад. Давлат низ барои иҷрои ҳамин вазифа ба боварӣ ва ҳамкории мардум эҳтиёҷ дошт.
Моҳи ноябри соли 1992, дар Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шӯрои Олӣ интихоб гардиданд. Дар он рӯзҳо ояндаи мамлакат барои сокинони он пеш аз ҳама ба чанд саволи одӣ вобаста буд. Одамон мехостанд бидонанд, ки оё ба деҳаи худ баргашта метавонанд, хешовандони аз ҳам ҷудошуда кай якдигарро мебинанд ва фарзандонашон дар куҷо таҳсилро идома медиҳанд. Ҳалли ҳар яке аз ин масъалаҳои зоҳиран оилавӣ ба қароре дар сатҳи давлат ниёз дошт. Аҳаммияти таърихии роҳи пешгирифтаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар он зоҳир гардид, ки ин умеди мардум тадриҷан ба ҳадафи музокирот ва сипас ба уҳдадориҳои мушаххаси ҷонибҳо табдил ёфт.
Як саҳифаи раванди сулҳ моҳияти инсонии ин талошҳоро махсусан равшан нишон медиҳад.
13 январи соли 1997, ҳанӯз чанд моҳ пеш аз имзои Созишномаи умумии сулҳ, ҷонибҳо доир ба масъалаҳои гурезаҳо протоколи алоҳида имзо карданд. Барои хонаводае, ки дур аз Ватан ба сар мебурд, хабари пешрафти музокирот пеш аз ҳама маънои наздик шудани рӯзи бозгаштро дошт. Аммо бозгашт танҳо тай кардани роҳи зодгоҳ набуд. Одамон бояд аз нав рӯзгор бунёд мекарданд, фарзандонро ба мактаб мебурданд ва бо ҳамдеҳагон зиндагии муштаракро идома медоданд. Аз ин рӯ, ба раванди сулҳ ворид шудани масъалаи гурезаҳо ҳам ба тақдири як оила ва ҳам ба ояндаи ҷомеа дахл дошт.
27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Онро Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, роҳбари Иттиҳоди неруҳои оппозитсияи тоҷик Сайид Абдуллоҳи Нурӣ ва намояндаи махсуси Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Герд Меррем имзо намуданд. Дар паси ин имзоҳо се соли музокироти душвор меистод. Аз ҷиҳатҳои шоистаи қадршиносии фаъолияти Пешвои миллат он буд, ки бо вуҷуди боқӣ мондани ихтилофҳо, роҳи гуфтушунид идома ёфт. Барои ба натиҷа расидани музокирот зарур буд, ки ҷонибҳо фардои мардумеро пеши назар оранд, ки баъди анҷоми муқовимат бояд дар як сарзамин зиндагӣ мекарданд.
Аз имзои созишнома то барқарор шудани эътимоди миёни одамон роҳи дигаре дар пеш буд. Санади ҳуқуқӣ уҳдадориҳои ҷонибҳоро муайян мекард. Иҷрои онҳо бошад, ба кори ҳамарӯза, таҳаммул ва масъулиятшиносии шахсони зиёд вобаста буд. Фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ, ҳалли масъалаҳои сиёсӣ ва низомӣ, фароҳам овардани шароити бозгашти гурезаҳо ҷузъҳои ҳамин раванд буданд. Таҷрибаи он солҳо барои фарҳанги давлатдории мо сабақи арзишманд гузошт. Ҳамватанӣ маънои онро низ дорад, ки одамон бо вуҷуди фарқи назар манфиати умумиро бишносанд, сухани якдигарро бишнаванд ва ба аҳди гирифтаашон вафо кунанд.
Фаъолияти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз ҷониби роҳбарони кишварҳое низ арзёбӣ шудааст, ки бо Тоҷикистон собиқаи ҳамкорӣ доранд. Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон Қосим-Жомарт Тоқаев ҳангоми сарфароз гардонидани Сарвари давлати Тоҷикистон бо ордени Хоҷа Аҳмади Ясавӣ хизматҳои барҷастаи ӯро дар ҳифзи арзишҳои маънавию фарҳангӣ ва таҳкими сулҳу субот махсус зикр кард. Президенти Қазоқистон ҳамчунин ба саҳми Пешвои миллат дар рушди дӯстӣ ва муносибатҳои ҳампаймонии ду кишвар баҳои баланд дод. Дар ин арзёбӣ ҳифзи мероси маънавии миллат бо эҳтиром ба мардумони ҳамсоя пайванд мехӯрад. Барои тоҷикону қазоқҳо, ки пайвандҳои таърихию фарҳангӣ доранд, чунин муносибат заминаи идомаи ҳамкорӣ мебошад.
Президенти Федератсияи Россия Владимир Путин дар барқияи шодбошии 5 октябри соли 2026 саҳми шахсии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро дар рушди шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонии Тоҷикистону Россия махсус таъкид намуд. Ӯ ҳамчунин фаъолияти Сарвари давлати Тоҷикистонро бо дастовардҳои кишвар дар соҳаҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва таҳкими мавқеи он дар арсаи ҷаҳонӣ алоқаманд донист. Президенти Ҷумҳурии Беларус Александр Лукашенко дар суҳбати 5 октябри соли 2019 ба ҷанбаи дигари ҳамин корнома таваҷҷуҳ карда, саҳми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро дар истиқрори сулҳу ваҳдати миллӣ ва фароҳам овардани заминаи рушди минбаъдаи мамлакат баланд арзёбӣ намуд. Ин андешаҳо аз таҷрибаи бевоситаи муоширати давлатӣ бармеоянд ва нишон медиҳанд, ки шарикони Тоҷикистон ба сулҳи дохилӣ ва эътимод дар муносибатҳои байнидавлатӣ чӣ аҳаммият медиҳанд.
Барои мо, шаҳрвандони Тоҷикистон, маънои арҷгузорӣ ба давлатдорӣ дар фаъолияти худамон низ ошкор мегардад. Хусусан дар соҳаи адлия, ки ҳатто як сабти кӯтоҳ метавонад барои тамоми умри инсон аҳаммият дошта бошад, эҳтиром ба давлат аз муносибат ба шахси муроҷиаткунанда оғоз меёбад. Барои падару модаре, ки таваллуди фарзандашонро ба қайд мегиранд, дуруст навишта шудани номи кӯдак муҳим аст. Барои касе, ки баъди аз даст додани шахси наздик ба нотариус муроҷиат мекунад, шарҳи ором ва фаҳмои тартиби мерос мушкилеро осон мегардонад.
Шаҳрванд аз ҳамин дидорҳо дармеёбад, ки оё дар муассисаи давлатӣ ӯро мешунаванд, вақташро қадр мекунанд ва ба ҳаққу шаънаш эҳтиром мегузоранд.
Дар кори таълимӣ низ метавон мазмуни Рӯзи Президентро ба ҳамин тарз ба ҷавонон наздик кард. Масалан, дар як машғулият матни савганди Президент, моддаи 64 Конститутсия ва санади марбут ба бозгашти гурезаҳоро паҳлуи ҳам гузоштан мумкин аст. Сипас ба шунавандагон имкон додан лозим аст, ки худашон андеша кунанд: уҳдадории ҳифзи ҳуқуқи шаҳрванд дар он лаҳзаи таърихӣ аз роҳбари давлат чӣ тасмимро талаб мекард? Вақте шунаванда аз матни санад ба тақдири инсон мерасад, мефаҳмад, ки чаро як қарори сиёсӣ метавонад барои ҳазорҳо хонавода аҳаммияти шахсӣ пайдо кунад. Чунин дарс ҳам дониши ҳуқуқӣ медиҳад ва ҳам ҳисси масъулиятро дар мутахассиси оянда парвариш мекунад.
Дар тарбияи насли нав хотираи хонаводагӣ низ ҷойгоҳи хос дорад. Қиссаи он солҳо дар як хонадон бо ёди нахустин рӯзи дарс баъди танаффуси тӯлонӣ зинда мондааст, дар хонадони дигар бо дидори бародарон ё бозгашти модар ба ҳавлии падарӣ. Барои омӯзгор муҳим аст, ки ҳангоми нақли таърих ба чунин хотираҳо низ ҷой диҳад. Ҷавоне, ки аз забони падар ё модари худ мешунавад, ки интизори як хабари нек будан чӣ маъно дошт, ба санадҳои сулҳ бо нигоҳи дигар менигарад. Ӯ беҳтар мефаҳмад, ки чаро насли калонсол ҳангоми дуо пеш аз бисёр неъматҳои дигар оромии кишварро мехоҳад.
Ба андешаи ман, арҷгузорӣ ба хизматҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вақте самимӣ ва пойдор мемонад, ки шинохти таърих ба рафтори шахсӣ роҳ ёбад. Барои омӯзгор ин масъулият дар он ифода меёбад, ки ба шогирд маълумоти саҳеҳ диҳад ва саволашро бо диққат бишнавад. Барои хизматчии давлатӣ он дар қабули қарори қонунӣ ва эҳтироми шаъни муроҷиаткунанда зоҳир мегардад. Барои ҳар як шаҳрванд аз муносибати одилона бо ҳамватан, пос доштани забону фарҳанг ва ғамхорӣ ба ободии маҳалли зист оғоз мешавад.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон моро ба ёди лаҳзае меорад, ки дар шароити душвори таърихӣ аз минбари олии давлат аҳди хидмат ба халқ садо дод. Аз он рӯз то имрӯз насли наве ба камол расидааст, ки акнун худ омӯзгор, ҳуқуқшинос, табиб ё хизматчии давлатист ва дигарон ба донишу виҷдони касбии ӯ такя мекунанд. Беҳтарин арҷгузории ин насл ба роҳи тайкардаи Тоҷикистон он аст, ки ҳар кас дар доираи масъулияти худ боварии мардумро пос дорад. Ҳар гоҳ шаҳрванд аз дари як муассиса бо эҳсоси он берун меояд, ки суханашро шуниданд ва ҳаққашро риоя карданд, ӯ маънои ҳамон аҳди давлатдориро дар зиндагии хеш эҳсос мекунад.
Ашурзода Мухтор Мирзо,
Муовини ректор оид ба корҳои таълимии Донишкадаи такмили ихтисоси Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон