Кӯдак сармояи бузурги ҳар як оила ва ояндаи ҷомеа мебошад. Тарбия ва таълими дурусти ӯ на танҳо вазифаи падару модар, балки масъулияти тамоми ҷомеа ба ҳисоб меравад. Зеро шахсияте, ки имрӯз дар оила ва муассисаи таълимӣ ташаккул меёбад, фардои ҷомеаро месозад. Агар кӯдак дар муҳити солим, бо муҳаббат, эҳтиром ва масъулият тарбия ёбад, эҳтимоли он ки дар оянда шахси босавод, ватандӯст ва масъулиятшинос гардад, бештар хоҳад буд.
Бо дарназардошти аҳамияти ин масъала Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 июни соли 2024 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак»-ро қабул намуд. Қонуни мазкур муносибатҳоро вобаста ба масъулият дар таълиму тарбияи кӯдак бо мақсади таълиму тарбияи ӯ дар рӯҳияи инсондӯстӣ, ифтихори ватандорӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, умумибашарӣ ва фарҳангӣ танзим намуда, ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои кӯдак равона шудааст.
Аввалин муҳите, ки кӯдак дар он тарбия мегирад, оила мебошад. Кӯдак пеш аз ҳама аз рафтору муносибати падару модар ва дигар аъзои оила ибрат мегирад. Аз ин рӯ, тарбияи фарзанд танҳо бо таъмини либосу хӯрок ва шароити моддӣ маҳдуд намешавад. Муҳаббат, таваҷҷуҳ, назорат, муносибати дуруст ва намунаи шахсии калонсолон дар ташаккули ҷаҳонбинии кӯдак нақши муҳим доранд.
Падару модар бояд фарзанди худро ба донишомӯзӣ, меҳнатдӯстӣ, ростқавлӣ, эҳтироми калонсолон, дӯст доштани Ватан ва риояи қонун ҳидоят намоянд. Ҳамзамон онҳо бояд ба мушкилоти кӯдак диққат дода, бо ӯ суҳбат кунанд ва фикру эҳсосоти ӯро ба назар гиранд.
Қонун таъкид мекунад, ки масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак танҳо ба як шахс вобаста нест. Дар ин раванд падару модар, мақомоти давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа вазифа ва нақши худро доранд.
Яке аз вазифаҳои муҳими падару модар фароҳам овардани шароит барои таҳсили фарзанд мебошад. Кӯдак бояд имконият дошта бошад, ки дониш омӯзад, қобилиятҳои худро инкишоф диҳад ва барои интихоби роҳи дурусти зиндагӣ омода шавад.
Падару модар бояд ба таҳсили фарзанд бетафовут набошанд. Танҳо ба мактаб фиристодани кӯдак кофӣ нест. Зарур аст, ки онҳо аз рафти таҳсил, муносибати фарзанд бо омӯзгорон ва ҳамсинфон, иҷрои вазифаҳои хонагӣ ва пешрафти ӯ огоҳ бошанд.
Ҳамкории доимии падару модар бо омӯзгор метавонад ба беҳтар шудани сифати таълим ва тарбия мусоидат намояд. Вақте оила ва мактаб бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд, мушкилоти кӯдак сари вақт муайян ва ҳал карда мешаванд.
Яке аз ҳадафҳои муҳими қонун тарбияи кӯдак дар рӯҳияи инсондӯстӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, умумибашарӣ ва фарҳангӣ мебошад.
Ватандӯстӣ аз муҳаббат ба оила, маҳал, забон, фарҳанг ва таърихи миллат оғоз меёбад. Аз ин рӯ, падару модар бояд ба фарзанд дар бораи таъриху фарҳанги миллат, арзишҳои миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ маълумоти дуруст диҳанд.
Кӯдаке, ки гузаштаи миллаташро медонад ва арзишҳои фарҳангии худро эҳтиром мекунад, метавонад ба ояндаи кишвари худ бо масъулияти бештар муносибат намояд.
Муассисаи таълимӣ баъд аз оила муҳити муҳимтарини ташаккули кӯдак мебошад. Омӯзгор на танҳо ба хонанда дониш медиҳад, балки дар ташаккули ахлоқ, ҷаҳонбинӣ ва муносибати ӯ ба ҷомеа низ саҳм мегузорад.
Барои самаранок гардидани таълиму тарбия ҳамкории омӯзгор ва падару модар зарур аст. Падару модар бояд ба тавсияҳои муассисаи таълимӣ муносибати масъулона дошта бошанд ва дар ҳалли масъалаҳои марбут ба фарзанди худ фаъолона иштирок намоянд.
Дар баробари ин, худи муассисаи таълимӣ низ бояд барои ҳамкорӣ бо оила шароити мусоид фароҳам созад. Танҳо дар сурати ҳамкории дуҷониба метавон ба натиҷаи хуб ноил гардид.
Кӯдак бояд дар муҳити бехатар ва солим ба воя расад. Ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои ӯ яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ мебошад. Қонунгузории Тоҷикистон ҳуқуқи кӯдакро ба зиндагӣ, озодӣ, дахлнопазирӣ, шаъну шараф ва ҳимоя эътироф мекунад ва истифода ё таҳдиди истифодаи зӯровариро нисбат ба кӯдак манъ менамояд.
Аз ин рӯ, муносибат бо кӯдак бояд бар пояи эҳтиром ва муҳаббат сурат гирад. Ҷазо додан ё таҳқир кардани кӯдак роҳи дурусти тарбия нест. Баръакс, суҳбат, фаҳмондадиҳӣ, намунаи шахсӣ ва назорати оқилона метавонанд барои ислоҳи рафтори ӯ самараноктар бошанд.
Таълиму тарбияи кӯдак танҳо масъалаи як оила нест. Муҳити иҷтимоӣ, дӯстон, муассисаҳои таълимӣ, воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои интернетӣ низ ба ҷаҳонбинӣ ва рафтори кӯдак таъсир мерасонанд.
Дар замони муосир назорати оқилонаи истифодаи интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ аҳамияти бештар пайдо кардааст. Кӯдак метавонад дар фазои маҷозӣ ҳам маълумоти муфид ва ҳам маълумоти зараровар пайдо кунад. Аз ин рӯ, падару модар бояд фарзандони худро дар истифодаи дурусти технологияҳои рақамӣ роҳнамоӣ намоянд.
Муҳим аст, ки назорат ба шакли фишор табдил наёбад. Боварӣ ва суҳбати ошкоро миёни падару модар ва фарзанд метавонад роҳи беҳтарини пешгирии бисёр мушкилот бошад.
Қонун «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак» дар баробари муайян намудани ҳуқуқу уҳдадориҳо ҷавобгариро низ пешбинӣ мекунад. Мутобиқи моддаи 23-и Қонуни, зикргардида шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ барои риоя накардани талаботи он тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Ин меъёр нишон медиҳад, ки масъулият дар таълиму тарбияи кӯдак танҳо як мафҳуми ахлоқӣ нест, балки дорои аҳамияти ҳуқуқӣ низ мебошад.
Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак» яке аз санадҳои муҳими ҳуқуқӣ дар самти таълиму тарбияи насли наврас мебошад. Мақсади асосии он фароҳам овардани шароити муносиб барои рушди кӯдак, ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои ӯ ва баланд бардоштани масъулияти субъектҳои иштироккунанда дар таълиму тарбия мебошад.
Тарбияи фарзанди солим, босавод, ватандӯст ва масъулиятшинос аз оила оғоз меёбад. Падару модар бояд дар баробари таъмини шароити моддӣ, ба тарбияи маънавӣ ва ахлоқии фарзанд низ диққати ҷиддӣ диҳанд. Мактаб бошад, бояд ҳамчун шарики оила дар ин раванд фаъол бошад.
Дар ниҳоят, ояндаи давлату миллат аз насли имрӯза вобаста аст. Агар ҳар як падару модар, омӯзгор ва аъзои ҷомеа масъулияти худро дар назди кӯдак дуруст дарк намояд, мо метавонем насли донишманд, соҳибмаърифат, ватандӯст ва созандаро ба камол расонем. Зеро тарбияи дурусти кӯдак — сармоягузорӣ ба ояндаи миллат аст.
Собирзода Эраҷ Маҳмадлатиф
Мутахассиси пешбари Раёсати ҳимоя ва
Рушди рақобати Хадамоти зиддиинҳисории
назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон