(+992-37) 227-94-20
(+992-37) 227-95-02
(+992-37) 227-94-13
(+992-37) 221-54-25
(+992-37) 221-08-49
(+992-37) 227-97-23
Имрӯз, ки ҷаҳон ба масъалаҳои амнияти озуқаворӣ, пешгирии бемориҳои сироятӣ ва таъмини маҳсулоти босифати чорводорӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир менамояд, омӯзиши мероси илмии Абӯалӣ ибни Сино аҳаммияти тоза пайдо кардааст. Андешаҳои ӯ дар бораи нигоҳубини ҳайвонот, пешгирии бемориҳо, беҳдошт ва истифодаи воситаҳои табиии табобатӣ баъди ҳазор сол низ арзиши худро аз даст надода, имрӯз мавриди омӯзиш қарор гирифтааст. Ибни Сино, нобиғаи тоҷику форс буда, бо осори гаронбаҳои худ сарҳади замон ва маконро убур кардааст. Мероси илмии ӯ имрӯз мавриди истифода ва омӯзиши муҳаққиқон, табибон ва мутахассисони соҳаи байторӣ дар кишварҳои гуногуни ҷаҳон қарор дорад. Осори ӯ гувоҳи он аст, ки илми тоҷик аз ҳазор сол пеш дар ташаккули тамаддуни ҷаҳонӣ ва рушди илмҳои тиб ва байторӣ саҳми шоиста гузоштааст.
Абӯалӣ ибни Сино бо дониши фарох ва ҷаҳонбинии илмии худ дар рушди соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла илми байторӣ, саҳми арзишманд гузоштааст. Ӯ дар осори худ бемориҳои гуногуни ҳайвонотро тавсиф намуда, роҳҳои ташхис, муолиҷа ва пешгирии онҳоро бо такя ба мушоҳида ва таҷрибаи илмӣ шарҳ додааст. Андешаҳои ӯ оид ба аҳаммияти беҳдошт, ғизодиҳии дуруст, нигоҳубини ҳайвонот ва пешгирии бемориҳои сироятӣ имрӯз низ барои рушди ветеринарияи муосир аҳаммияти худро нигоҳ доштаанд.
Абӯалӣ ибни Сино фарзанди фарзонаи миллати тоҷик буда, яке аз нобиғаҳои барҷастаи таърихи башарият ба ҳисоб меравад. Ибни Сино дар муҳити фарҳангӣ ва илмии давлати Сомониён ба камол расидааст. Ӯ соли 980 дар деҳаи Афшана, наздики Бухоро, ки он замон қисми давлати Сомониён буд, ба дунё омадааст. Давлати Сомониён нахустин давлати бузурги тоҷикон маҳсуб ёфта, дар рушди забон, фарҳанг ва илми тоҷику форс нақши таърихӣ бозидааст. Маҳз ҳамин муҳити илмиву фарҳангӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии Абӯалӣ ибни Сино таъсири амиқ гузошт.
Ибни Сино намояндаи тамаддуни тоҷику форс ба ҳисоб рафта, осори илмии ӯ ба забонҳои арабӣ ва форсӣ таълиф шудаанд. Забони арабӣ дар он давра забони байналмилалии илм маҳсуб мешуд, аммо Ибни Сино асарҳои арзишманде, аз ҷумла «Донишнома-и Алоӣ»-ро ба забони форсӣ навиштааст. Ин далел гувоҳи он аст, ки ӯ барои рушду ғанигардонии забони илмии форсӣ низ саҳми назаррас гузоштааст.
Имрӯз аксари муҳаққиқони ҷаҳон Абӯалӣ ибни Синоро ҳамчун донишманди бузурги тоҷик мешиносанд. Дар Тоҷикистон бошад, ӯ ҳамчун яке аз фарзандони фарзонаи миллати тоҷик ва ифтихори фарҳангу тамаддуни миллӣ гиромӣ дошта мешавад. Ба номи ӯ донишгоҳҳо, муассисаҳои илмӣ, беморхонаҳо, кӯчаҳо ва ҷоизаҳои давлатӣ гузошта шудаанд, ки ин нишонаи эҳтироми амиқи давлат ва ҷомеа ба мероси илмии ӯ мебошад.
Мероси Абӯалӣ ибни Сино сарвати гаронбаҳои тамаддуни башарӣ буда, дар тӯли ҳазор сол ба рушди илмҳои тиб, фалсафа, мантиқ, риёзиёт ва байторӣ хизмат кардааст. Номи Абӯалӣ ибни Сино пеш аз ҳама бо асари безаволи «Ал-Қонун фи-т-тиб» пайванд дорад. Ин китоб беш аз шашсад сол ҳамчун дастури асосии омӯзиши тиб дар донишгоҳҳои Шарқу Ғарб истифода мешуд. Аммо арзиши ин асар танҳо ба тибби инсон маҳдуд нест. Дар саҳифаҳои он маълумоти фаровон оид ба нигоҳубин, ғизодиҳӣ, ташхис ва муолиҷаи ҳайвонот низ ҷой дода шудааст, ки имрӯз онҳоро метавон аз аввалин сарчашмаҳои илмии байторӣ донист.
Дар даврае, ки илм ҳанӯз ба усулҳои таҷрибавии муосир такя намекард, Ибни Сино ташхиси бемориро бар асоси мушоҳида, муқоиса ва таҳлил анҷом медод. Ӯ бар ин назар буд, ки табиб пеш аз оғози табобат бояд сабаби бемориро муайян кунад. Ин усулро нисбат ба ҳайвонот низ татбиқ намуда, дар бораи бемориҳои асп, шутур, гов ва гӯсфанд маълумоти муфассал пешниҳод кардааст. Ӯ нишонаҳои зоҳирии беморӣ, тағйирёбии рафтори ҳайвонот, ҳолати иштиҳо, нафаскашӣ, набз ва ҳаракатро ҳамчун воситаи ташхис арзёбӣ мекард. Имрӯз низ мушоҳидаи клиникӣ яке аз усулҳои асосии ташхиси байторӣ мебошад. Саҳми Абӯалӣ ибни Сино дар рушди илми байторӣ танҳо ба тавсифи бемориҳо маҳдуд намешавад. Ӯ аз аввалин донишмандоне буд, ки аҳаммияти пешгирии бемориро аз табобат болотар гузошт. Ба ақидаи ӯ, тозагии ҷойи нигоҳдории ҳайвонот, ғизодиҳии дуруст, оби пок, ҳавои тоза ва нигоҳубини мунтазам метавонанд аз пайдоиши бисёр бемориҳо пешгирӣ намоянд. Ин андешаҳо имрӯз ҳамчун яке аз принсипҳои асосии амнияти биологӣ ва беҳдошти байторӣ эътироф шудаанд.
Дар осори Ибни Сино инчунин масъалаи робитаи муҳити зист бо саломатии ҳайвонот ҷойгоҳи махсус дорад. Ӯ қайд мекард, ки фаслҳои сол, тағйирёбии иқлим, сифати обу ғизо ва шароити нигоҳдорӣ метавонанд сабаби паҳншавии бемориҳо гарданд. Ин андешаҳо имрӯз бо принсипҳои эпидемиология ва эпизоотологияи муосир ҳамоҳанг мебошанд.
Яке аз ҷанбаҳои ҷолиби афкори илмии Ибни Сино андешаҳои ӯ дар бораи бемориҳои сирояткунанда мебошад. Гарчанде дар замони ӯ микробҳо ҳанӯз кашф нашуда буданд, ӯ дар асоси мушоҳидаҳои худ қайд кардааст, ки баъзе бемориҳо метавонанд аз як мавҷуди зинда ба мавҷуди дигар интиқол ёбанд. Ин андеша барои асри XI хеле пешрафта ба ҳисоб мерафт ва баъдтар ба рушди назарияи бемориҳои сироятӣ замина гузошт. Имрӯз, ки ҷаҳон бо бемориҳои муштараки инсон ва ҳайвонот рӯ ба рӯ мебошад, ин назари Ибни Сино аҳаммияти махсус касб кардааст.
Абӯалӣ ибни Сино дар табобати ҳайвонот аз гиёҳҳои доруворӣ низ васеъ истифода мебурд. Ӯ хусусиятҳои шифобахши садҳо гиёҳ, равғанҳои табиӣ ва моддаҳои минералиро тавсиф намуда, барои муолиҷаи захмҳо, илтиҳобҳо, бемориҳои ҳозима ва дигар дардҳо тавсияҳо пешниҳод кардааст. Имрӯз низ бисёре аз ин гиёҳҳо дар тибби мардумӣ ва баъзе самтҳои ветеринария истифода мешаванд.
Асп дар зиндагии мардумони Осиёи Марказӣ нақши муҳим дошт. Аз ҳамин сабаб, Ибни Сино ба бемориҳои асп таваҷҷуҳи махсус зоҳир намудааст. Ӯ роҳҳои нигоҳубини дуруст, ғизодиҳӣ, пешгирии хастагӣ, табобати захмҳо ва барқарорсозии қувваи ҳайвонро шарҳ медиҳад. Ҳамчунин оид ба нигоҳубини шутур, гов ва гӯсфанд низ тавсияҳои муфид пешниҳод кардааст, зеро солимии ин ҳайвонот ба таъмини ғизои аҳолӣ ва рушди иқтисодиёт таъсири мустақим дошт.
Имрӯз масъалаи амнияти озуқаворӣ танҳо ба истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ маҳдуд намешавад. Он пеш аз ҳама ба саломатии ҳайвонот, пешгирии бемориҳои сироятӣ, истеҳсоли маҳсулоти босифати чорводорӣ ва ҳифзи муҳити зист вобаста аст. Бисёре аз принсипҳое, ки имрӯз дар ветеринария татбиқ мешаванд, аз ҷумла беҳдошт, назорати доимии саломатии ҳайвонот, ғизодиҳии дуруст ва пешгирии бемориҳо, дар осори Абӯалӣ ибни Сино ҷойгоҳи муҳим доранд.
Мероси илмии Ибни Сино нишон медиҳад, ки илми тоҷик аз ҳазор сол пеш дар ташаккули донишҳои тиббӣ ва байторӣ саҳми арзанда гузоштааст. Ӯ бо тафаккури илмӣ, мушоҳидаҳои дақиқ ва таҳлили амиқ заминаи рушди бисёр соҳаҳои тибро гузошт. Гарчанде ӯ худро байтор намеҳисобид, андешаҳои ӯ оид ба саломатии ҳайвонот имрӯз ҳамчун ҷузъи муҳими таърихи ветеринарияи ҷаҳон арзёбӣ мешаванд.
Имрӯз, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ба рушди соҳаи чорводорӣ, ҳифзи саломатии ҳайвонот ва таъмини амнияти озуқаворӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд, омӯзиши осори Абӯалӣ ибни Сино аҳаммияти амалӣ низ дорад. Андешаҳои ӯ моро ба он раҳнамоӣ месозанд, ки роҳи устувори таъмини амнияти озуқаворӣ аз нигоҳубини дурусти ҳайвонот, пешгирии бемориҳо, истифодаи донишҳои илмӣ ва эҳтиром ба табиат оғоз мегардад.
Абӯалӣ ибни Сино на танҳо ифтихори миллати тоҷик, балки яке аз бузургтарин нобиғаҳои таърихи башарият аст. Осори ӯ собит месозад, ки илм арзиши абадӣ дорад ва метавонад асрҳо ба ҷомеаи инсонӣ хизмат намояд. Барои мутахассисони соҳаи байторӣ ва амнияти озуқаворӣ мероси ӯ имрӯз ҳам сарчашмаи дониш, илҳом ва таҷрибаи гаронбаҳост.
Аламов Эмомалӣ
Мудири бахши назорати байторӣ ва зотпарварии Раёсати Кумитаи бехатарии
озуқаворӣ дар шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ