Ҳодисаи охир дар Тоҷикистон, ки дар он порчаи калони ях ба андозаи 2 × 0,2 километр аз яхчӯлаи Исмоили Сомонӣ ҷудо шуд, на танҳо хабарест маҳаллӣ, балки сигнале равшан ва изтирорӣ ба тамоми ҷаҳон мебошад. Ин рӯйдод дар Тоҷикистон намунаи возеҳест аз мушкили глобалии иқлим — обшавии тезу тунд шудани яхчӯлаҳо.
Дар ҳамин замина, ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷаноби Олӣ Эмомалӣ Раҳмон, оид ба эълони соли 2025 ҳамчун «Соли байналмилалии ҳифзи яхчӯлаҳо» на танҳо саривақтӣ, балки комилан муҳим мебошад. Бо дастгирии ин ташаббус, Маҷлиси Генералии Созмони Милали Муттаҳид эътироф кард, ки обшавии яхчӯлаҳо на мушкили миллӣ ё минтақавӣ, балки таҳдиди глобалӣ мебошад.
Обшавии яхчӯлаҳо натиҷаи мустақими гармшавии глобалӣ мебошад. Баланд шудани ҳарорат омилест, ки массаи яхро, ки дар тӯли асрҳо ҷамъ шудааст, ноустувор мекунад.
Ҷудошавии ях дар яхчӯлаи Исмоили Сомонӣ танҳо як сигналест барои огоҳӣ. Тавре мутахассисон ва иқлимшиносон таъкид мекунанд, оқибатҳо аз рӯйдоди фаврӣ хеле васеътаранд. Ҳавфи ба кишоварзӣ дар деҳаи Гулрез, ки ба тағйирёбии ҷараёни об ва эҳтимоли сел вобаста аст, танҳо як намуна мебошад.
Яхчӯлаҳо қуллаи ҳаёти сайёраи мост. Онҳо ҷараёни устувори дарёҳоро таъмин мекунанд, ки оби нӯшокӣ, обёрӣ ва нерӯи барқро барои беш аз як миллиард одам дар Осиё ва барои миллионҳо дигар дар саросари ҷаҳон фароҳам меоранд. Нопадидшавии онҳо буҳрони бузурги об ва ғизоро ба вуҷуд меорад.
Тоҷикистон, ки 93% ҳудуди он кӯҳӣ аст, аз кишварҳое мебошад, ки ба тағйирёбии иқлим осебпазиртаранд, гарчанде ки саҳми он дар газҳои гулхонаӣ хеле кам аст. Тоҷикистон яке аз кишварҳои аввал аст, ки оқибатҳои обшавии яхчӯлаҳоро эҳсос мекунад ва ин ба он ҳам нуқтаи назари махсус ва ҳам ҳуқуқи ахлоқӣ медиҳад, ки дар ташаббусҳои ҷаҳонӣ оид ба ин масъала пешсаф бошад.
Бо гузоштани ҳифзи яхчӯлаҳо дар мадди аввал дар рӯзномаи байналмилалӣ, Тоҷикистон нақши ташаббускори асосиро дар сиёсати глобалии об ва иқлим мегирад. Ин кишвар на танҳо дар бораи мушкилот огоҳ мекунад, балки ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳамоиш ва ҳамоҳангсозии чораҳо дар доираи нақшаи амалӣ барои соли 2025 даъват мекунад ва ин тадбирҳоро дар доираи Эъломияи Душанберо оид ба яхчӯлаҳо идома медиҳад.
Ҷудошавии яхчӯлаи Исмоили Сомонӣ хотиррасон мекунад, ки тағйирёбии иқлим на як мафҳуми абстрактӣ, балки воқеӣ ва суръатнок аст. Соли байналмилалии ҳифзи яхчӯлаҳо 2025, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷаноби Олӣ Эмомалӣ Раҳмон эълон шудааст, ба ҷаҳон имконияти муҳимеро фароҳам меорад, ки аз огоҳӣ ба амали ҳамоҳангшуда гузарад. Пеш аз он ки дер шавад, инсоният бояд донишҳои илмӣ, захираҳои молиявӣ ва иродаи сиёсиро муттаҳид карда, ин экосистемаҳои нозук ва ҳамзамон муҳимро барои наслҳои оянда ҳифз намояд.
