КОНСТИТУТСИЯ ВА РУШДИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ
Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ сутуни асосии давлатдории миллӣ ба ҳисоб меравад. Маҳз дар асоси он тамоми соҳаҳои ҳаёти сиёсию иҷтимоӣ ва иқтисодии мамлакат ташкил ёфта, муносибатҳои байни давлат ва шаҳрванд танзим мегарданд. Дар Ҷумҳурии…
Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ сутуни асосии давлатдории миллӣ ба ҳисоб меравад.
Маҳз дар асоси он тамоми соҳаҳои ҳаёти сиёсию иҷтимоӣ ва иқтисодии мамлакат ташкил ёфта, муносибатҳои байни давлат ва шаҳрванд танзим мегарданд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин сана барои халқи тоҷик оғози марҳалаи нав дар таърихи давлатдорӣ ва худшиносии миллӣ гардид.
Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шуравӣ ва ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ, зарурати ташаккули давлати миллӣ ва муайян намудани асосҳои ҳуқуқии он пеш омад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар чунин шароити таърихӣ ба миён омада, ҳамчун санади асосӣ нақши ҳалкунанда бозид.
Конститутсия дар давоми 31 соли амали худ нишон дод, ки то чӣ андоза устувор ва ҳаётан муҳим аст. Он на танҳо ҳуҷҷати ҳуқуқӣ, балки барномаи амали рушди ҷомеа ва давлат мебошад. Дар асоси меъёрҳои он низоми мукаммали қонунгузорӣ, идоракунӣ ва ҳокимияти судӣ ташаккул ёфт.
Бо такя ба Конститутсия, Тоҷикистон тавонист сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро мустақилона амалӣ намояд. Системаи ҳуқуқии кишвар тадриҷан ба талаботи ҷаҳонӣ мутобиқ карда шуда, қонунҳои соҳаҳои гуногун — аз ҳуқуқи шаҳрвандӣ то иқтисодӣ ва маъмурӣ — дар асоси принсипҳои конститутсионӣ таҳия ва қабул гардиданд.
Конститутсияи Тоҷикистон ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ на танҳо сохтори ҳокимияти давлатиро муайян менамояд, балки ба он рӯҳи миллӣ, ахлоқӣ ва фарҳангии ҷомеа ворид мекунад, ки он давлатдории миллиро пурра инъикос менамояд. Қабули Конститутсия барои Тоҷикистон на танҳо ба вуҷуд овардани сохтори давлатӣ, балки таҳкими истиқлолият, ваҳдат ва суботи сиёсӣ буд.
Дар солҳои душвори баъдиҷангӣ Конститутсия ҳамчун рамзи ягонагӣ ва кафили сулҳ хизмат намуд. Бо такя ба он, сиёсати хориҷии сулҳҷӯёна ва ҳамкорӣ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ амалӣ гардид. Тоҷикистон узви фаъоли созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид, Созмони ҳамкории Шанхай ва Созмони ҳамкории исломӣ гардид.
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд, ки «Конститутсия на танҳо Қонуни асосии давлат, балки рамзи ваҳдати миллӣ ва кафили истиқлолияти давлат мебошад». Дар ҳақиқат, Конститутсия на танҳо асоси ҳуқуқӣ, балки рамзи воқеии ягонагии давлат ва ҷомеа гардид. Бо такя ба принсипҳои Конститутсия, дар соҳаҳои иқтисод, маориф, фарҳанг, илм ва муҳити зист пешрафтҳои назаррас ба даст омадаанд. Принсипи иқтисоди бозорӣ ва гуногуншаклии моликият, ки дар моддаи 12-и Конститутсия пешбинӣ шудааст, шароити мусоиди рушди соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ фароҳам овард.
Ислоҳоти иқтисодӣ дар асоси сиёсати конститутсионӣ ба рушди инфрасохтор, беҳбудии сатҳи зиндагии мардум ва болоравии нишондиҳандаҳои иҷтимоӣ мусоидат намуд.
Дар соҳаи маориф ва илм, Конститутсия таҳсилоти умумии ҳатмӣ ва ройгонро кафолат додааст (моддаи 41). Ин меъёр сабаби тавсеаи барномаҳои миллии таҳсилот ва рушди донишгоҳҳои нав гардид. Конститутсия на танҳо муносибатҳои ҳуқуқиро, балки арзишҳои маънавӣ ва фарҳангиро низ таҷассум менамояд.
Моддаи 8 озодии эътиқод ва гуногунандеширо кафолат медиҳад, ки он ба таҳкими ҷомеаи шаҳрвандӣ ва таҳаммулпазирӣ мусоидат менамояд.
Ин дастовард ба рушди фарҳанг, забон ва худшиносии миллӣ замина гузошт.
Дар моддаи 2 зикр шудааст, ки забони давлатӣ забони тоҷикӣ аст. Ин меъёр ҷойгоҳи забон ва ҳувияти миллӣ-фарҳангии тоҷиконро тақвият дод. Конститутсия на танҳо ҳуҷҷати ҳуқуқӣ, балки падидаи иҷтимоӣ ва сиёсиест, ки арзиши воқеии он дар татбиқи амалияш зоҳир мегардад.
Дар солҳои охир, бо қабули ислоҳоти ҳуқуқӣ, таъсиси мақомоти нави давлатӣ, такмили низоми адлия ва судҳо, инчунин баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, принсипи волоияти қонун дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳким ёфт. Ин раванд имкон дод, ки меъёрҳои конститутсионӣ ба ҳаёти воқеии ҷомеа ворид гардида, асоси фаъолияти тамоми ниҳодҳои давлатӣ ва шаҳрвандӣ шаванд.
Бо мақсади баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, соли 2024 ҳамчун «Соли маърифати ҳуқуқӣ» эълон гардид. Ин иқдом дар доираи сиёсати конститутсионии кишвар амалӣ гардида, ҳадаф аз он таҳкими эҳтиром ба қонун ва Конститутсия мебошад.
Яке аз дастовардҳои бузурги Конститутсия таъмин намудани ваҳдати миллӣ мебошад.
Дар солҳои баъдиҷангӣ, маҳз Конститутсия асоси ҳуқуқии созиши миллӣ ва сулҳи устувор гардид. Имрӯз Тоҷикистон чун кишвари сулҳпарвар дар арсаи байналмилалӣ шинохта шудааст.
Конститутсия ҳамчун рамзи ягонагӣ ва ҳамбастагии тамоми қишрҳои ҷомеа — новобаста аз миллат, забон ва эътиқод — нақши муҳим бозидааст.
Маҳз ҳамин хусусияти умумибашарӣ ва фарогир боис гардид, ки дар кишвар ваҳдати миллӣ ва суботи сиёсӣ таҳким ёбад. Имрӯз ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дарк намояд, ки ҳимояи Конститутсия маънои ҳимояи Ватанро дорад. Конститутсия китоби муқаддасе аст, ки сарнавишти миллатро муайян кардааст.
Эҳтиром ва риояи он маънои эҳтиром ба озодӣ, адолат ва истиқлолияти миллӣ дорад. Ҳифзи Конститутсия танҳо вазифаи давлат нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванд аст.
Чунончи, дар моддаи 42 омадааст: «Шаҳрванд уҳдадор аст, ки Конститутсия ва қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро риоя намояд.» Пас аз 31 сол, натиҷаҳои амалии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тамоми соҳаҳои ҳаёти кишвар ба таври возеҳ намоёнанд. Он ҳамчун заминаи устувори ҳуқуқӣ ва сиёсӣ ба таҳкими сулҳу амният, рушди иқтисод, болоравии сатҳи зиндагии мардум ва эътибори байналмилалии Тоҷикистон мусоидат намуд.
Конститутсия имконият фароҳам овард, ки Тоҷикистон аз як давлати ҷавон ба кишвари мустақил, соҳибихтиёр ва боэътимоди минтақа табдил ёбад. Дар ҳамин замина, низоми қонунгузорӣ такмил ёфт, мақомоти давлатӣ устувор гардиданд, ҳокимияти судӣ ва адлия ба сатҳи сифатан нав баромаданд.
Ҳамзамон, меъёрҳои конститутсионӣ ба ташаккули маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон таъсири мусбат расонида, ҳисси масъулият ва ватандӯстиро дар ҷомеа тақвият бахшиданд.
Конститутсия барои халқи тоҷик на танҳо як санади ҳуқуқӣ, балки рамзи ваҳдат, истиқлол ва пойдории давлатдории миллӣ мебошад. Он роҳнамоест, ки давлат ва миллатро ба сӯи адолат, субот ва тараққиёт ҳидоят мекунад. Маҳз бо такя ба меъёрҳои Конститутсия Тоҷикистон тавонист дар шароити мураккаби ҷаҳонӣ сиёсати сулҳҷӯёна, ҳамкорӣ ва рушди устуворро пеш барад.
Хулоса, Конститутсия омили муттаҳидсозандаи ҷомеа ва кафили амнияти миллӣ буда, давлатдории миллии моро дар пояи қонун, адолат ва масъулияти шаҳрвандӣ устувор нигоҳ медорад. Танҳо бо эҳтиром ва риояи Конститутсия мо метавонем истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва пешрафти Тоҷикистонро барои наслҳои оянда ҳифз намоем.
Ҳофиз Назарзода, нотариуси давлатии Идораи нотариалии давлатии ноҳияи Рӯдакӣ